صنايع دستي در هر مرز و بومي نماد فرهنگ و سنت و بيانگر هنر و خلاقيت مردم آن ديار است . از اين رو ، صنايع دستي از يک سو با فرهنگ ها و سنت ها و از سوي ديگر با ساختار اقتصادي کشور ها ارتباط نزديک دارد. به همين علت مفهوم و قلمرو آن در همه کشورها ثابت و يکسان نيست. در کشورهاي صنعتي محتواي آن بيشتر هنري است. ولي در کشورهاي جهان سوم صنايع دستي بيشتر به شکل فراگير و مردمي در جوامع شهري و روستايي رايج است. در استان قم بهدليلدارا بودن اقليم کويري و خشک، فعاليت کشاورزي محدود است، بنابراين يکي از فعاليتهاي اقتصادي مهم اين استان صنايع دستي است. شاخصترين محصولات صنايع دستي استان قم، موارد زير است
قالي
عمدهترين فعاليت دستي در استان قم به قاليبافي اختصاص دارد. اين هنر نفيس، امروزه در قم باعث اشتغال هزاران نفر شده است.
منبت کاري و درودگري
دست ساختههاي چوبي استادان و هنرمندان استان قم، نظير منبتکاري روي ضريحها، صندوقها، درهاي زيارتگاهها، خراطي پايهي ميز و صندلي و... از جمله هنرهاي استادان قمي است که با استفاده از ابزار نجاري برروي چوبهاي مرغوب صورت ميپذيرد. پوشش تالار آيينهي حرم حضرت معصومه(س) و درِ تيمچهي بزرگ بازار قم نمونهاي از اين هنر است. محصولات درودگري قم، در شهرهاي مختلف کشور توزيع ميشود.
سفالگري و سراميک سازي
وجود خاک مرغوب موجب رونق هنر سراميکسازي، سفالگري و آجرپزي در قم شده است. محصولاتي که از اين صنعت بهدست ميآيد، بهکمک دست و چرخ سفالگري ساخته و بعد پخته شده و پساز آن، نقاشي، کندهکاري و يا نقشهاي برجسته روي آنها صورت ميگيرد و از لعاب مناسب براي پوشش سطح اشيا استفاده ميشود.
خرمهره سازي
اولين لعاب چشمنواز تمدن بشري است که از حدود 6هزار سال پيش در ايران توليد ميشده است. محصولات خرمهره از جنس سيليس است و با لعابي از اکسيد مس و مواد ديگر پوشيده ميشود. امروزه خرمهره تنها در استان قم توليد ميشود. اين هنر دستي، در برخي كشورهاي صنعتي، بهعنوان مهرهي شانس از مقبوليت خوبي برخوردار است، ليكن تاكنون توفيق دستيابي به اين بازار نصيب سازندگان آن نشده است.
سنگتراشي و حجاري سنگ
اين صنعت شامل صنايعي ميشود که مواد اصلي آنرا انواع سنگها، نظير فيروزه، سنگ مرمر، سنگ يشم، سنگ سياه و سفيد و... تشکيل ميدهد و بهکمک ابزار و وسايل مختلف تراشيده يا حجاري ميشود. استان قم با دارا بودن معادن غني سنگهاي نيمه قيمتي با تنوع فراوان، موقعيتي مناسب در توليد فرآوردههاي سنگي نيمه قيمتي و تزييني دارد.
نگارگري و تذهيب
يکي از هنرهاي تزييني است که طيّ آن انواع نقشهاي خيالي و اسليمي و همچنين نقشهاي هندسي، گرهسازي، نقشهاي جانوري و نقش گل و مرغ، طراحي و ترکيب، و پس از آن رنگآميزي و قلمگيري ميشود. خراطي روي چوب، مرواربافي، بافتههاي سنتي، رودوزيهاي سنتي، نقاشي سنتي، شيشهگري، معرّقکاري، انگشترسازي، تزيينات معماري، تزيينات پارچهاي، رنگرزي گياهي، قلمزني، معرّق ساقهي گندم،گيوهدوزي، صحافي سنتي و چلنگري از ديگر صنايعدستي استان قم است.
سوغات قم
سوهان
سوهان نوعي شيريني خاص قم است که از ترکيب آرد، شکر، روغن، هل، زعفران و پسته درست ميشود. سوهان از معروفترين سوغات استان قم است که پيشينهي آن به دوران ناصرالدينشاه قاجار ميرسد.سوهان قم به کشورهاي حوزهي خليج فارس و ساير شهرهاي ايران بهخصوص شهرهاي بزرگ صادر ميشود. سوغاتهاي ديگر استان عبارتند از مهر، تسبيح، سجاده، انگشتر، صنايع دستي، معرّقکاري روي کاشي، ظروف و اشياي سراميکي و سفالي، صنايع چوبي و منبتکاري شده روي چوب، سبدبافي و حصيربافي، گيوه، فرش ابريشم و خوراکيهايي مانند انار، انجير، فندق، رب انار و حلواشکري.شهرستان قم،پس از تهران ،دومين رتبهي چاپ و نشر كتب را دارا ميباشد. بههمين دليل علاقهمندان به مطالعه (خصوصاً كتب مذهبي) كتابهاي موردنياز خود را در سفر به قم تهيه ميكنند.
